ประสาทหลอน
ตามที่สื่อมวลชนทั้งหนังสือพิมพ์ วิทยุ และโทรทัศน์ร่วมกันประโคมข่าวกรณีที่มีผู้ป่วยที่ มีอาการประสาทหลอน หูแว่ว หวาดระแวง หรือหลงผิด จนทำร้ายผู้อื่นนับว่าเป็นสิ่งที่จะทำให้เกิดการเรียนรู้และเข้าใจที่ถูกต้องกัน สังคมจะได้เรียนรู้ร่วมกันเกี่ยวกับอาการประสาทหลอน ชึ่งเป็นอาการสำคัญของการป่วยทางจิตใจที่มักพบในผู้ป่วยโรคจิตเภท
อาการประสาทหลอน คือ มีการรับรู้โดยไม่มีอะไรมากระตุ้นคนปรกติจะรับรู้อะไรก็ต่อเมื่อมีสิ่งต่างๆ มากระตุ้นประสาทสัมผัสทั้งห้า คือ ตา หู จมูก ลิ้นและกายสัมผัส ซึ่งก็คือทางผิวหนังนั่นเอง เช่น เห็นเมื่อมีภาพมาปรากฏ ได้ยินเมื่อมีเสียงมากระตุ้น ได้กลิ่นเมื่อมีกลิ่นมากระตุ้น ได้รสเมื่อมีอาหารหรือสิ่งต่างๆ มากระทบลิ้น และรับรู้ว่ามีอะไรมาสัมผัสเมื่อมีอะไรมาสัมผัสผิวหนังจริงๆ แต่สำหรับผู้ป่วยจิตเวชแล้ว เขาจะรับรู้โดยที่ไม่มีอะไรมากระตุ้น ซึ่งแบ่งเป็น 5 อย่างดังนี้
ประสาทหลอนทางตา เป็นอาการที่ผู้ป่วยมักจะบอกเราว่าเห็นคน เห็นผี เห็นเทวดา ติดตามเขามา ผู้ป่วยบางคนจะหวาดกลัวมากและคิดว่าถูกสิ่งเหล่านั้นตามมาจึงหวาดกลัว หวาดระแวงว่าจะถูกทำร้ายจึงวิ่งหนี ขาดสติ จนตัวเองอาจได้รับอันตรายได้ ดังเช่นในหนังเรื่อง A Beautiful Mind ซึ่งเป็นเรื่องจริงของนักคณิตศาสตร์ชื่อจอนห์แนซ ที่ได้รับรางวัลโนเบล ซึ่งป่วยด้วยโรคจิตเภทเช่นกันจะเห็นได้ว่า การป่วยอย่างนี้ใครๆ ก็มีโอกาสป่วยได้ทั้งนั้น ไม่ว่าเพศวัยและการศึกษาระดับใดๆ ก็ป่วยได้เช่นกัน
ประสาทหลอนทางหู เป็นอาการประสาทหลอนที่พบมากที่สุดในบรรดาอาการประสาทหลอนทั้งห้าอย่าง ผู้ป่วยมักจะบอกว่าได้ยินเสียงคนมาพูดด้วย ดังนั้นเขาจะพูดโต้ตอบกับเสียงที่เขาได้ยิน และคนอื่นก็มักจะพูดว่า “ตานี่บ้าพูดอยู่ได้คนเดียว” ผู้ป่วยบางคนบอกว่า ได้ยินเสียงคนมาสั่งให้ไปล้างมือเขาก็จะไปล้างมือครั้งแล้วครั้งเล่า ได้ยินเสียงคนมาสั่งให้ไปตัดต้นไม้ก็จะไปตัดต้นไม้ ได้ยินเสียงคนมาสั่งให้เผาบ้านก็ไปเผาบ้าน และร้ายที่สุดคือได้ยินเสียงคนมาสั่งให้ไปฆ่าผู้อื่น แม้กระทั่งฆ่าตัวเองก็เป็นไปได้
ประสาทหลอนทางจมูก เป็นอาการที่ผู้ป่วยมักจะได้กลิ่นโดยที่ไม่มีอะไรมากระตุ้น เช่น ได้กลิ่นศพ กลิ่นธูป หรืออื่นๆ อีกมากมาย การตั้งข้อสังเกตว่าเท็จจริงหรือไม่นั้น คือ ผู้ป่วยมักจะบ่นซ้ำๆ จนอาจรบกวนวิถีชีวิต ตลอดจนใครๆ ที่อยู่ใกล้ชิดไม่เคยได้กลิ่นเช่นนั้นเลย
ประสาทหลอนทางลิ้น เป็นอาการที่ผู้ป่วยรับรู้โดยที่ไม่มีอะไรมากระตุ้นประสาทสัมผัสทางลิ้น โดยปกติเวลาที่คนเราจะรู้สึกถึงรสชาดต่างๆ ก็ต่อเมื่อมีอาหาร เครื่องดื่มหรืออื่นๆ เข้าปากแต่สำหรับผู้ป่วยที่มีอาการประสาทหลอนทางลิ้นเขาจะรู้สึกอย่างนั้นจริงๆ โดยที่ไม่ต้องมีอะไรมากระตุ้น หรือบางทีมีอะไรไปกระตุ้นก็รับรสไม่ได้ เช่น รับประทานน้ำตาลหรือเกลือก็บอกว่าไม่รู้ว่ารสชาดอะไร
โดยปกติอาการประสาทหลอนทางจมูกและลิ้นมักจะมีสาเหตุมาจากพยาธิสภาพทางสมองคือ สมองมีความผิดปกติอย่างใดอย่างหนึ่งร่วมด้วย
ประสาทหลอนทางสัมผัสหรือทางผิวหนัง เป็นอาการที่ผู้ป่วยรู้สึกว่าตนเองมีอะไรมาไต่ตอมอยู่ตามผิวหนัง ทั้งๆ ที่ในความเป็นจริงแล้วไม่ได้มีอะไรมาไต่ตอมเลย ผู้ป่วยบางรายเกาจนผิวหนังของตัวเองถลอกจนเลือดไหลก็เคยพบ บางรายนั่งหยิบที่ผิวหนังตนเองแล้วโยนทิ้งอ้างว่าหยิบแมลงออกจากผิวหนัง ทำซ้ำแล้วซ้ำเล่าอยู่อย่างนั้นจนรบกวนวิถีชีวิตประจำวัน ประสาทหลอนทั้งห้าประการดังกล่าวเป็นสิ่งที่พบได้เสมอในผู้ป่วยจิตเวชเป็นสิ่งที่เกิดได้รักษาได้ การนำเสนอให้ผู้อ่านได้รู้ได้เข้าใจ มิใช่ให้หวาดกลัวการเจ็บป่วยไม่ว่าทางกายหรือทางจิต หากรู้เท่าทันแล้วร่วมกันป้องกันแก้ไขก็จะป้องกันแก้ไขหรือลดทอนความรุนแรงลงได้ โดยเฉพาะปัญหาและโรคทางจิตใจ ขอเพียงแต่อย่ามีอคติ คิดว่าน่ากลัว น่าอาย เพราะการคิดอย่างนั้นเป็นอุปสรรคสำคัญที่ทำให้ไม่เข้าหาแหล่งบริการทางสุขภาพจิต ทำให้ไม่สามารถป้องกันไว้แต่ต้น กว่าจะรู้หรือมาพบจิตแพทย์ ก็มักจะเรื้อรังและรุนแรงเสียแล้ว รู้อย่างนี้แล้วลองสำรวจตัวเองและบุคคลรอบข้างคุณดูซิครับว่า มีประสาทหลอนด้านใดบ้าง จะได้รีบมารักษาไม่เสียเวลาให้หลอกหลอนตนเองและผู้อื่นต่อไป

ผู้แต่ง : วุฒิพงศ์ ถายะพิงค์